Các bác quan tâm đến tiếng Việt kính,

Đã từ lâu rồi, câu "Mầy ở kẻ nào?" (TĐ Việt Bồ La, 1651 - nghĩa là "Quê bác ở đâu? ...") luôn âm ỷ trong đầu - xin ghi vội mấy hàng lên diễn đàn làm đề tài thảo luân về chữ Kẻ:

1. Đào Duy Anh, Nguyễn Linh (A) cho rằng kẻ là từ thuần Nôm
2. Học giả An Chi/AC (1996)(, như ta đã biết, cho rằng kẻ là từ Việt có gốc Hán giới 界
3. Xem kỹ Thuyết Văn Giải Tự, chữ 澥 giải/hải (biên hiệu 7092) có khả năng đọc là cửa và cái, cũng như kẻ và cổ (dựa vào tiếng Mường) - xem chi tiết trang [www.viethoc.org] cùng bài viết của GS Trần Trí Dõi về Cổ Loa, Kẻ Chợ ... Bây giờ trong tiếng Trung (Quốc) thì chữ giải 澥 mang nghĩa (phương ngôn Bắc Kinh) là làm loãng ra, vữa ra ... chứ ít khi dùng để chỉ cửa biển (vịnh), chỉ còn vết tích là vịnh Bột Hải 渤 澥 hay 渤海 (còn là vịnh Trực Lệ nay thuộc tỉnh Liêu Ninh đông bắc Trung Quốc). So với cách dùng kuala (cửa sông, thành phố) của Mã Lai, Inđônêsia ... phản ánh giao lưu ngôn ngữ thời Tiên Tần từ vịnh Trực Lệ, nam Trung Quốc, Việt Nam và Nam Đảo chăng?

Vài hàng tóm tắt gợi ý để thảo luận


(A) "Thời đại Hùng Vương" (Văn Tân et al. 1973)
( "Kiến Thức Ngày Nay", in lại trong "Chuyện đông chuyện tây" (tập 2, trang 376-383, 2006). Tôi xin được thêm vào luận cứ của AC là theo Vận Bổ, giới 界 có âm ký 【韻補】葉居吏切，音記 [Vận Bổ] hiệp cự lại thiết, âm ký - tương thích với một cách ghi chữ Nôm kỷ 几 của Kẻ; Giới còn đọc là kiai5, kie5 (Hẹ) và một dạng cổ phục nguyên là *kes theo GS Axel Schuessler trong "ABC Etymological Dictionary of Old Chinese" (University of Hawai'i, Honolulu, 2007). Theo thiển ý, *kai còn có một dạng là cõi (phương ngôn Trung Bộ VN) đã trở thành từ 'chuẩn' trong tiếng Việt.

Xem một bản đồ của Đông Kinh trong 'Histoire dv royavme de Tvnqvin' (alexandre de Rhodes, 1651)

[en.wikipedia.org]

Nếu bác nào có thể dán được các bản đồ (Hồng Đức Thiên Hạ Bản đồ) để bà con so sánh thì càng tốt? Vài hàng góp ý

Tôi cũng luôn thắc mắc về cái tên Cổ Loa vì khi đọc sách thấy người ta chỉ giải nghĩa chữ Loa, không bao giờ thấy giải nghĩa chữ Cổ, trong khi đó lại thấy chữ Cổ có trong tên nhiều địa danh. Tôi thấy cách giải thích của bác Trần Trí Dĩ về nguồn gốc từ Cổ Loa là xác đáng.
Cách giải thích đó phù hợp với một số trường hợp khác, mà tôi xin bổ sung như :
• Làng Sẻ - Khả Lễ (Tiên Du, Bác Ninh). Ta đều biết trong tiếng Việt cổ có phụ âm kép “kr” mà sau này biến đổi thành hai âm “k” và “s” như trong ví dụ sau đây: Krông (Tiếng dân tộc Tây Nguyên) – Kông (trong Mê Kông- Mè Koỏng trong Tiếng Lào-Thái) và Sông (tiếng Việt) để chỉ sông. Biến âm này cho ta giả thuyết từ Sẻ xuất phát từ từ “Kre”. Kre có thể được phiên sang Hán Việt với âm K thành Khả (như trong Chủ-Khả Lũ-Cổ Loa theo giải thích của Trần Trí Dĩ) và âm “r” trong “re” chuyển thành “l” nên ta có Lễ. Âm “r” biến thành “l” có thể thấy qua các ví dụ như Rome - La Mã, Hungary- Hung Gia Lợi, Rondelle – Long đen hay Long đền (vòng đệm), raquette, racket thành la két… Như vậy tức là Kre có thể thành Khả Lễ. Nói cách khác Sẻ và Khả Lễ có chung một từ gốc.
• Làng Cổ Tiết – Làng Sét (Quỳnh Phụ, Thái Bình) có lẽ cũng có thể là một trường hợp tương tự nếu chấp nhận có sự biến âm giữa các từ Tiết-Thiết-Sét.

Tuy nhiên, tôi cũng đã từng nghĩ Cổ là Kẻ như bác Đào Duy Anh. Có nhiều địa danh khác bắt đầu bằng chữ Cổ như: Cổ Đô (làng Giả Quỳnh hay Quỳnh Đô, Thường Tín, Hà Nội) Cổ Tiết (Tam Nông, Phú Thọ), Cổ Tiết (Làng Rét, Quỳnh Phụ, Thái Bình), Cổ Lễ (Trực Ninh, Nam Định), Cổ Bi (Gia Lâm, Hà Nội), Cổ Phúc (Trấn Yên, Yên Bái).
Đề nghị mọi người, đăc biệt là bác Nguye^~n Cung Tho^ng - người am hiểu ngôn ngữ và có dẫn chiếu mối liên hệ cổ và kẻ giữa tiếng Việt và tiếng Mường, giải thích giúp.

Ở Hà Nội có một làng tên là làng Lủ, ở Hạ Đình có tên Nôm đầy đủ là Kẻ Lủ và tên Hán Việt là Kim Lũ ạ.

Vâng
Bác thoham nói rất đúng - Kim Lũ là làng tổ của tôi, bây giờ nhập vào Hà Nội thành phường Đại Kim, quận Hoàng Mai

Trước khi đi sâu vào chủ đề Kẻ Cổ Cửa Cái ... Mời các bạn đọc một số bài viết liên hệ: như bài viết về Đền Cờn của anh bạn Chu Xuân Giao - xem toàn bài trên mạng [damau.org] . Thoạt xem qua, chỉ thêm một nhận xét ban đầu là Cờn (A) có thể là một dạng biến âm của Càn, Can (Kiền); Theo Đồng Khánh Địa Dư Chí thì có các địa danh như Càn Giang, Càn Thôn, Càn Dương ... ở tỉnh Ninh Bình. Còn Càn Hải (cửa) ở h. Quỳnh Lưu, p. Diễn Châu, tỉnh Nghệ An có tên HV là Càn Hải Khẩu 乾 海 口...

Vài hàng tóm tắt cùng đóng góp


(A) chữ Nôm thường ký âm cơn bằng chữ can 干, một đặc điểm của thổ ngữ Trung Bộ là sự hiện diện của nhị trùng âm (nguyên âm đôi) -ua- hay -uơ- vì vậy mà ai cũng dùng cụm từ 'chữ Nôm' từ Nam ra Bắc (thay vì chữ Nam, Nam tự) - dấu ấn của yếu tố thời-không-gian (spacetime) của giai đoạn cực thịnh của chữ Nôm

Thuộc địa phận Hà Nội còn có một làng Lủ nữa, thuộc xã Kim Lũ, huyện Sóc Sơn, nằm trên đường từ Phù Lỗ sang Bắc Ninh ngay đầu cầu Đò Lo, cách chợ Chờ gần 2 km, cách Phù lỗ khoảng 6 km.

Có một từ nữa cũng hay thấy trong tên các địa danh mà có vẻ như cũng là từ cổ của Tiếng Việt. Đó là chữ Phù (Phù Lỗ, Phù Đổng, Phù Ủng, Phù Ninh, Phù Cát,... Bác nào biết nguồn gốc của nó thì giải thích cho anh em với.

Tôi còn nhận thấy nhiều tên địa danh cổ trong tiếng Việt cổ chỉ có một từ. Có tên ghép với chữ Kẻ, có tên không có chữ Kẻ đi kèm như Kép, Kế, Phùng, Trôi,...

Em đoán rằng "Phù" từ "Phủ" mà ra. Hình như hồi trước có đọc trong "Văn hóa Việt Nam - tìm tòi và nghiên cứu" của Trần Quốc Vượng có thấy nói tới.

Thêm một bài viết về địa danh (tác giả Lê Trọng Khánh) - xem thêm chi tiết [vanhac.org]

Vài hàng tha6n gởi các bạn còn quan tâm

về Kẻ Chợ, xem: [www.viet-studies.info]

Có bác Ngô Đức Thọ/NĐT viết về Kẻ Chợ thì chủ đề này thêm phần hào hứng - cái link của bác nguyenba trên không có bài đầy đủ (thiếu phần Chú Thích) nên đọc bài của NĐT trang Văn Hoá Nghệ An này [vanhoanghean.vn]

Cám mơn bác nguyenba

Có bác Ngô Đức Thọ/NĐT viết về Kẻ Chợ thì chủ đề này thêm phần hào hứng - cái link của bác nguyenba trên không có bài đầy đủ (thiếu phần Chú Thích) nên đọc bài của NĐT trang Văn Hoá Nghệ An này [vanhoanghean.vn]

Để ý một dạng âm cổ phục nguyên của giải/hải 澥 (như đã viết ở trên) là *ke, giải 蟹 là con cua so với ghẹ (ngang như ghẹ, ngang như ông ghẹ - Nam Bộ)...

Cám mơn bác nguyenba

Bản đồ thì đây:
*

*

Quote:

MinhQuan (IP Logged)
Date: April 29, 2010 11:23PM
*
Âm “r” biến thành “l” có thể thấy qua các ví dụ như Rome - La Mã, Hungary- Hung Gia Lợi, Rondelle – Long đen hay Long đền (vòng đệm), raquette, racket thành la két…

Chỗ này bạn lẫn rồi .
Rome - La Mã là giọng ngọng của người Bắc Kinh.
Tuy vậy, người Quảng Châu còn ngọng hơn nhiều.
Giọng Bắc Kinh đọc mặt trời là Rưa thì Quảng Châu là nhựt,
và tiếng Hán Việt là Nhật, tức là từ R sang NH, khác xa quá.
Long đen hay Long đền là giọng ngọng của người Việt nói tiếng Pháp.
*
Ngọn của người Hán thì khác với ngọng của người Việt.
Người Hán viết phiên âm tiếng Tây bằng chữ Hán, nên đọc âm Tây
cứ hoàn toàn 100% tiếng Hán, trong khi người Việt không có thói
ấy. Vì vậy người Hán biết chữ có thể đọc được tất cả các tên Tây
in trên báo, mặc dù rất ngọng, nhưng người Việt biết chữ chỉ có
thể đọc tên Tây trên báo bằng âm Bồi mà thôi.

Quote:

AnhMỹ Trần
Tuy vậy, người Quảng Châu còn ngọng
hơn nhiều.
Giọng Bắc Kinh đọc mặt trời là Rưa
thì Quảng Châu là nhựt,
và tiếng Hán Việt là Nhật, tức là
từ R sang NH, khác xa quá.

Không phải người Quảng và người Việt ngọng đâu. Chính giọng người Bắc Kinh đã sai lạc đi, chứ Quảng và Việt vẫn giữ được âm Trung cổ và Thượng Cổ.

日
Karlgren phục nguyên âm thượng cổ là : ȵi ̯e ̆t
Vương Lực là : ȵiet
Baxter: njit
Thuyết Văn Giải Tự: 人質切 , nhân chất thiết = nhất

So sánh thấy người Việt ở xa Trung Nguyên nhất lại giữ đúng âm thượng cổ hơn.

Quote:

Nguye^~n Cung Tho^ng

Để ý một dạng âm cổ phục nguyên của giải/hải 澥 (như đã viết ở
trên) là *ke, giải 蟹 là con cua so với ghẹ (ngang như ghẹ,
ngang như ông ghẹ - Nam Bộ)...

Trong Ninh Bĩnh thời vua Đinh, có ao để trừng phạt kẻ phạm tội
gọi là Ao Giải, có con Giải cắn người, không biết nó là con gì.

Lại nói trong dân gian miền Bắc có doạ trẻ con bơi sông có thể
bị con Giải rút xuống nước, cũng không biết con giải nó thế nào .

Tục ngữ có câu "Mồm loa mép giải" ý nói con giải mép nó to lắm,
nhưng cũng không ai biết con giải nó ra sao.

Nhưng cũng có thể thấy qua những điều đó, thì con giải không thể
là con cua, vì cua đâu có mép?

Quote:

fanzung
Tuy vậy, người Quảng Châu còn ngọng hơn nhiều.
Giọng Bắc Kinh đọc mặt trời là Rưa thì Quảng Châu là nhựt,
và tiếng Hán Việt là Nhật, tức là từ R sang NH, khác xa quá.

Không phải người Quảng và người Việt ngọng đâu. Chính giọng người
Bắc Kinh đã sai lạc đi, chứ Quảng và Việt vẫn giữ được âm Trung cổ
và Thượng Cổ.

Tôi không nói âm Trung cổ ai giữ được, mà tôi nói cái lưỡi người
Quảng Đông nói ngọng, lẫn lộn N và L, nói được ít R hơn người Bắc
Kinh. Dàu vậy, người Tàu nói chung thường phát âm R ra L. Điều này
ngày nay vẫn đúng ở mọi nơi, chứ không phải chỉ ngày xưa ở ViệtNam.
*
Người Việt - những người lưỡi cứng, không bật lưỡi được - cũng bị
tật ngọng này.
*
Người Việt và người Tàu trẻ thì không nói ngọng, có thể học nói các
tiếng nước ngoài trôi chảy.

Con giải có phải là con cá sấu không ạ?

1. Con giải là loại rùa lớn (grande torture - theo Gustave Hue 1937)

2. Tóm tắt bài viết của TS Ngô Đức Thọ/NĐT như đã dẫn ở trên:

Kẻ Chợ hiện diện trong Chỉ Nam Ngọc Âm (thế kỷ 14-15)(A) và lặp lại ý kiến của các tác giả trước như Bình Nguyên Lộc (Kattigara ~ Kẻ Chợ ~ Hòn Gay) và Vũ Hữu San (Kattigara ~ Kẻ Chợ)(.

3. Nhận xét thêm: Kattigara là Óc Eo (Phù Nam) - ý kiến của John Caverhill (1767), Albrecht Dihle, George Coedès, Adhir Chakravarti (2007) ...v.v... Một cách giải thích địa danh Kattigara là dựa vào tiếng Phạn - kirti कीर्ति (nổi tiếng/renowned) và nagara (thành phố) hay kotta कोट्््ट (chỗ/phòng tuyến vững chắc/stronghold) và nagara नगर (thành phố) ... So với một số địa danh (cổ) bằng tiếng Phạn của Chămpa, Phù Nam.

Vài hàng vắn tắt góp ý



(A) Bang kỳ: Kẻ Chợ khoẻ bền muôn thu (Chỉ Nam Ngọc Âm)
( ' ... Nói riêng về từ ngữ hàng hải, ta có thể hiểu theo như nghĩa người Bắc Âu thường dùng: Kati là tàu thuyền, Gata là hải đạo. Như vậy chữ Kattigara nghĩa là chỗ hải cảng tàu thuyền hải hành tới ...' Vũ Hữu San - xem chi tiết trang [doremon360.multiply.com]

- Chữ “giao 郊” được chú thượng cổ âm là “ke?” trên trang WEB: [tool.httpcn.com] (Xem phần “Cơ bản giải thích”, mục “Âm vận tham khảo”) âm này gần với âm Việt cổ “kẻ”. Âm thượng cổ theo Karlgren là ko ̆g và Vương Lực là keô, có lẽ dạng ko ̆g đã đưa đến âm “cổ”, còn dạng keô có thể đưa đến cả âm “kẻ” và “cổ”, cả cai dạng này đều thông dụng trong các địa danh ở đồng bằng Bắc Bộ, xem thêm tư liệu : [vanhac.org]
- Chợ tức “thị” 市 Vương Lực khôi phục âm thượng cổ là ʑiə khá gần âm “chợ” của tiếng Việt, “chỉ 趾” cũng thế, Vương Lực khôi phục âm thượng cổ là tɕiə , Baxter khôi phục là tjəʔ , cũng gần với âm “chợ” của người Việt.
- Tóm lại “giao chỉ”= “kẻ chợ” như trong bài viết của GS Ngô Đức Thọ trên Văn hóa Nghệ An là có căn cứ: [vanhoanghean.vn].

Âm cổ của giao 郊 có dạng *keo đã được bàn chi tiết trên diễn đàn tiếng Việt cách đây hơn hai năm - xem [www.viethoc.org]

Bác Ngô Đức Thọ nhắc lại ý kiến của Edouard Chavannes (1865-1918, nhà Hán học Pháp - cũng đề nghị 12 con giáp TQ có nguồn gốc phi-Hán hay từ Thổ Nhĩ Kỳ ...) là Giao Chỉ là Kesho, Kẻ Chợ ...

Vài hàng cùng đóng góp

À quên, trên diễn đàn VVH - tôi cũng đã từng ghi lại nhận xét của học giả Thái Văn Kiểm '... Cái tên Giao Chỉ xuất phát từ cái tên keo mà ngày nay một số các dân tộc láng giềng và các dân tộc thiểu số anh em, ở phía bắc và ở phía tây vẫn quen dùng để gọi người Việt Nam chúng ta ...'(A). Cố học giả Nguyễn Bạt Tuỵ cũng kể lại cách gọi người Việt là keo từ bên Lào ...( Tuy nhiên các vị này không nhận ra liên hệ lịch đại (diachronic) giữa hai âm *keo và giao như đã phân tích trong chủ đề căn-gian trên diễn đàn - xem chi tiết trang [www.viethoc.org]

Vài hàng vắn tắt cùng đóng góp


(A) trang 37 "Việt Nam Anh Hoa" - NXB Làng Văn (Toronto, 2000)
( ghi chú riêng: người Khme gọi dân VN là duồng (yuan) - như cụm từ cáp duồng (chặt người VN, phong trào nổi dậy những năm 1945, 1970 ...)- lúc nhỏ tôi còn nhớ một số người Việt ở bên Miên phải trở lại SàiGòn sinh sống ...

Vài ý mọn khi xem lại giả thuyết Kattigara - Kẻ Chợ - Giao Chỉ

Giao 交 theo Thuyết Văn Giải Tự vào đầu công nguyên (biên hiệu 6590)

交，[ 古爻切 ]， 交脛也。 從大， 象交形
Giao [cổ hào thiết] giao hĩnh dã - tòng đại, tượng giao hình

Để ý trong chữ Giao đã có hàm ý cẳng chân (hĩnh) và phụ âm đầu k (cuối lưỡi, tắc) cũng hiện diện trong âm cổ (cổ hào thiết).

Chỉ 阯 hay 趾 theo TVGT (biên hiệu 9609)

阯，[ 諸市切 ]， 基也。 從𨸏止聲
Chỉ [chư thị thiết] cơ dã, tùng phụ chỉ thanh

Giao Chỉ là âm Hán Việt phản ánh cách đọc trung cổ, nhưng vào thời đại trước công nguyên thì đọc ra sao? Và nghĩa gì?

Trong Lễ Ký, phần Vương Chế có ghi 南方曰蠻， 雕題交趾 Nam phương viết Man, điêu đề Giao Chỉ : điều này cho thấy Giao Chỉ có thể là cách gọi khác của người phương Nam (nghĩa là dân Mán, mọi ...)

Nếu cho rằng Chỉ là chân hay ngón chân thì trùng hợp phần nào với phạm trù nghĩa của Giao - ngoài ra Lễ Ký cho ta biết Giao Chỉ là cách gọi khác. Các địa danh Giao Châu, Nam Giao cho thấy Giao mới chính là phần cốt lõi so với Chỉ (so với cách gọi keo chỉ dân Việt). Chỉ trong Giao Chỉ có thể là vết tích, nơi có sự hiện diện của Giao. Dương Tử trong Phương Ngôn đã ghi nhận Giao 交 là con thuồng luồng (giao 蛟)

[揚子·方言] 衿謂之交。　又同蛟
[Dương Tử, Phương Ngôn] câm vị chi giao, hựu đồng giao

Tiếng Mường (Bi) còn gọi con thuồng luồng là khủ (để ý phụ âm đầu kh-).

Do đó có thể tạm hiểu Giao Chỉ là nơi có dấu tích con thuồng luồng - còn âm thượng cổ của Giao Chỉ ra sao? Như đã viết nhiều lần trên diễn đàn, ta có thể phục nguyên một dạng âm cổ của Giao là *keo/*kao (A) và Chỉ là *tơ/*ti: Chỉ trong đình chỉ 止 nghĩa là dừng lại, mà trong khẩu ngữ ta còn dùng chữ đì ( hay phụ âm mặt lưỡi ch- có thể phục nguyên thành phụ âm đầu lưỡi đ- hat t- (xem thêm chi tiết về tương quan đ-tr/ch trong chủ đề Thuyết Văn Giải Tự trang [www.viethoc.org] ; Các chữ Nôm Chợ trong Kẻ Chợ thường dùng âm phù TRỢ 助). Tóm lại Giao Chỉ là âm trung cổ có thể phục nguyên thành *KAOTI - khá gần với dạng CATTIGARA, nếu hiểu GARA là một tiếp vĩ ngữ (hậu tố) với nghĩa riêng của nó ...

Vài suy nghĩ viết ra để cùng trao đổi - sẽ viết tiếp


(A) Axel Schuessler đề nghị dạng *krâu (2007) với tổ hợp phụ âm đầu kr-

( ĐÌ còn là nơi hai mông GIAO nhau (Đại Nam Quốc Âm Tự Vị)

Giao 交 có ít nhất 29 nghĩa - xem trang [tool.httpcn.com] - tiếng Việt còn dùng âm TRAO/TLAO (chữ Nôm thường dùng âm phù triệu 召 cho thấy hai âm trao và giao đã tách ra rõ nét)(A). Chỉ 趾 có ít nhất 10 nghĩa - xem trang [tool.httpcn.com]

Học giả Thái Văn Kiểm cũng nhận xét rằng "...Giao Chỉ có thể viết bằng hai cách khác nhau ... Giao Chỉ 蛟 沚 bờ nước có giống giao long ... Tên sau có liên quan đến tục thờ giao long làm vật tổ, cư dân ở miền đó vốn ở miền đầm sông hồ lầy lội, sinh hoạt bằng nghề đánh cá ..." (.

Vài hàng gợi ý

(A) giọng Bắc Bộ vẫn đọc trả là giả, trăng là giăng ... phản ánh khuynh hướng xát hoá cao độ
( trang 37 - "Việt Nam Anh Hoa" - NXB Làng Văn (Toronto, 2000)

"... Nếu cho rằng Chỉ là chân hay ngón chân thì trùng hợp phần nào với phạm trù nghĩa của Giao - ngoài ra Lễ Ký cho ta biết Giao Chỉ là cách gọi khác. Các địa danh Giao Châu, Nam Giao cho thấy Giao mới chính là phần cốt lõi so với Chỉ (so với cách gọi keo chỉ dân Việt, tên các chùa cổ như các chùa Keo ...). Chỉ trong Giao Chỉ có thể là vết tích, nơi có sự hiện diện của Giao. Dương Tử trong Phương Ngôn đã ghi nhận Giao 交 là con thuồng luồng (giao 蛟)

[揚子·方言] 衿謂之交。　又同蛟
[Dương Tử, Phương Ngôn] câm vị chi giao, hựu đồng giao

Tiếng Mường (Bi) còn gọi con thuồng luồng là khủ (để ý phụ âm đầu kh-)..."


Không phải ngẫu nhiên mà Giao Chỉ còn có tên gọi là Cao Tri 高知 trong sử nhà Tống (A).

Khái niệm Giao từ Giao Long đã được một số tác giả nhắc đến như Đào Duy Anh, Phạm Văn Sơn ... Một cách nhìn khác từ TS Nguyễn Việt, cho rằng '...Đặt tên phân định tộc người dựa trên những đặc trưng địa lý cư trú là một hình thức phổ biến trên toàn thế giới, trong đó cao - thấp, núi - biển, cao khô - thấp ướt... là dạng hiện tượng thuộc loại phổ biến nhất. Việc nhất trí với quan điểm giải thích của Nguyễn Kim Thản và Vương Lộc dẫn đến sự đồng nghĩa của Lạc (nước, thấp) với Giao. Theo tôi, cách lý giải Giao là vùng giao tiếp của đất ngập - cạn do ảnh hưởng của thuỷ triều cũng không mâu thuẫn với những dữ kiện Giao Long, Giao Chỉ, Giao Châu ...' trích từ bài viết [www.drnguyenviet.com] (bác Nguyễn Việt cũng chưa nhận ra liên hệ lịch đại giữa keo và giao, tuy kết quả dựa vào chữ Giao-keo có phần chính xác).

Vài ý mọn đóng góp


(A) xem chi tiết trang [webcache.googleusercontent.com] - tác giả bài này còn đề nghị Giao Chỉ là từ tên hải cảng Ấn Độ Kochi (tiếng Phạn)

1. Xeu lại các thảo luận trên diễn Đàn VVH, không biết bác Trương Thái Du còn cho Giao Chỉ là Cơ Chỉ ~ Cơ Sở nữa không? Xem chi tiết trang [www.viethoc.org] (26/10/2004)

2. Nhắc lại các ghi nhận của bác bacle cũng từ trang thảo luận trên (28/9/2006)

' ...Đọc "Thủy Kinh Chú Sớ", một quyển sách sớ (có nghĩa là chú thích kỹ hơn) từ Thủy Kinh Chú (của Lịch Đạo Nguyên sống khoảng 472-527), thấy có nhiều đoạn khá lý thú trong các chương liên quan về sông ngòi thuộc vùng bắc bộ Việt Nam ngày nay:

- ... lúc mới lập châu, thuồng luồng cuộn khúc ở hai bờ nam, bắc, vì vậy đổi tên Long Uyên, gọi là Long Biên .... (Q37,T429)

- ... Ở các nguồn sông đầm nước, vực sâu, bãi cạn, có loài cá ít thấy màu đen, mình dài 5 trượng, đầu như đầu ngựa, rình người xuống nước là đến làm hại .... (Q36, T391)....'


3. Âm thượng cổ của giao 交 là *ke? - theo một cách phục nguyên của một nguồn hoàn toàn độc lập của TQ - xem trang [tool.httpcn.com]

[ 上古音 ]：宵部見母,ke?
[ 广　韵 ]：古肴切,下平5肴,jiāo,效開二平肴見
[ 平水韵 ]：下平三肴
[ 唐　音 ]：*gau,gau
[ 国　语 ]：jiāo
[ 粤　语 ]：gaau1
[ 闽南语 ]：ka1,kau1
[ 结果来源于: [tool.httpcn.com] ]

Vài hàng gợi ý để cùng trao đổi

Thêm một chút tư liệu các bác tham khảo:
làng Keo có tên chữ hán là Giao Tất (keo sơn).
Làng Giầu có tên chữ Hán là Phù Lưu. Chợ làng Giầu xưa chuyên bán giầu cau.

Vâng, cám mơn bác kt - các tên (Nôm) của làng, chùa ... còn duy trì dạng cổ hơn của tiếng Việt như chùa Keo, làng Keo chẳng hạn. Như đã viết bên trên, giao là âm trung cổ còn keo là vết tích của âm thượng cổ (khẩu ngữ).

Tôi chợt nhớ lại khi còn bé đi xin keo ở Lăng Ông (Gia Định): keo là giao/giáo 珓 (chữ hiếm) để xin 'thánh thần xem cho việc tốt hay dữ'.


Vài hàng gợi ý


(A) 珓: 占卜吉凶的用具 giao/giáo : chiêm bốc cát hung đích dụng cụ

Thêm chi tiết về âm cổ của giao là *keo:

Giảo đao 鉸刀 là dụng cụ cắt, tiếng Việt còn duy trì âm cổ của giảo 鉸 là kéo (cùng âm vực bổng hỏi sắc so với giao/keo thanh ngang). Bây giờ giản đao tiếng Trung (Quốc) mang nghĩa hẹp hơn là đồ khoan (lỗ, reamer).

Vài ý mọn cùng đóng góp

Bác kt kính

Hình như các tên (địa danh) Giao còn viết là 膠 : tiếng Việt còn duy trì âm cổ là keo (dính líu 翏) như Giao Tự (xã) 膠寺社 (A). Dù viết bằng dạng 交 hay 膠 thì âm cổ hơn vẫn có thể phục nguyên là *keo/*kau như đã ghi nhận ở trên.

Vài ý mọn cùng đóng góp



(A) xã Giao Tự thuộc tổng Kim Sơn, huyện Gia Lâm, phân phủ Thuận Thành tỉnh Bắc Ninh - theo Đồng Khánh Địa Dư Chí

Trong bài viết " Khảo Cứu Về Danh Xưng Giao Chỉ " , cụ Trần Kinh Hoà có ghi như thế này " Sách Minh Thực Lục , Thái Tôn thực lục quyển 49 , ( ở mục ngày Bính Thân tháng 12 năm Vĩnh Lạc thứ 4 )thấy có chép tên Cá Chiêu Thị Giang 箇招市江 là nơi Trương Phụ đánh nhau với quân nhà Lê . Tiếng " CÁ CHIÊU " âm vận giống tên KẺ CHỢ , xem đó , " CÁ CHIÊU " có thể là đối âm của KẺ CHỢ và sông CÁ CHIÊƯcó thể là sông Hồng Hà .