Việt Sử - VN History :  Diễn Đàn Viện Việt Học
This forum hosts all discussions on VH History topic.  
Goto Thread: PreviousNext
Goto: Forum ListMessage ListNew TopicSearch
Bánh chưng, bánh dày và bánh tét, bánh ít
Posted by: nguyenvn (---.groenjord.dk)
Date: January 03, 2003 12:15AM
Truyện cổ tích Việt Nam có viết là sự tích bánh chưng, bánh dày có từ đời vua Hùng Vương thứ VI

Hàng năm, vào dịp tết đến, người Việt Nam thường làm bánh chưng, bánh dày để dâng cúng tổ tiên.

Do sinh trưởng tại miền Tây (xin xem phần danh từ "sáu tỉnh miền tây" để hiểu thêm), nên tôi chỉ thường thấy là người dân địa phương thường làm bánh tét và bánh ít để cúng tổ tiên.

Xin hỏi các vị giáo sư trong viện Việt Học, cùng các bậc cao niên là tập tục bánh tét, bánh it xuất hiện từ bao giờ? Địa phương nào, đồng bào cúng bánh chưng, bánh dày và địa phương nào cúng bánh tét, bánh ít? Tại sao ?

Có phảii tập tục bánh tét và bánh ít ảnh hưởng từ Cao Miên? Hay do chủ trương ly khai của các chúa nhà Nguyễn trong thời kỳ khai quốc, cho nên tập tục bánh chưng, bánh dày bị lưu mờ dần?

Rất mong sự góp ý của tất cả quý vị

Kính.

Re: Bánh chưng, bánh dày và bánh tét, bánh ít
Posted by: Lê Bắc (---.dsl.sntc01.pacbell.net)
Date: January 03, 2003 11:56AM
Đề tài "bánh" này có vẽ khó trả lời à nghe, khó là vì các sách thời xưa viết bằng chữ Hán, trong khi tên các bánh này là chữ Nôm, hy vọng GS Lê Văn Đặng có thể tìm được tên các bánh này viết bằng chữ Nôm như thế nào trong các sách chữ Nôm xưa

Bánh Chưng: Cách đây mấy hôm, đề tài bánh chưng xanh đã được thảo luận tại đây, có vị cho rằng bánh chưng có tên chữ Hán là "tông ba" (粽粑), hay "tống tử" (粽子). Anh Hữu Vinh thì cho biết là mấy bánh này của Tàu, gần giống chứ không phải là bánh chưng của Việt Nam. Vậy cũng chưa ai biết, phải chăng chữ chưng () có nghĩa là đun nhỏ lửa nấu cho thật chín, là nguồn gốc tên bánh??? Cách tốt nhất là mở bản chữ Hán của cuốn "Lĩnh Nam Chích Quái" (thế kỷ 15), vì trong đó có chuyện bánh chưng, nhờ anh Hữu Vinh xem dùm trong đó viết chữ "bánh chưng" và "bánh dày" như thế nào?

Bánh Tét: Cuốn "Việt Nam Tự Điển" (1931) của hội Khai Trí Tiến Đức, định nghĩa Bánh Tét = Bánh Tày nhỏ, và Bánh Tày = một thứ bánh làm bằng gạo nếp, có nhân tròn và dài như cái giò. Còn trong "Gia Định Thành Thông Chí" (1820) của Trịnh Hoài Đức, viết phong tục của người miền Nam, nói về bánh ăn dịp tết thì dùng chữ "nhi bính" (糯餅), viện sử học dịch là "ăn bánh gạo nếp (bánh tét)".

Bánh Dày: Cuốn "An Nam Chí Lược" (thế kỷ 14) có viết: "Hàn thực dĩ quyển bính (捲餅) tương quĩ", Viện Đại Học Huế dịch là: "Ngày hàn-thực thì dùng bánh cuốn tặng cho nhau". Đoạn khác viết: "Tứ nguyệt ... bát nhật, ma trầm đàn thủy dục Phật tinh, đoàn bính (團餅) cúng hiến", Viện Đại Học Huế dịch là: "Mồng tám tháng tư, mài trầm hương và bạch đàn hương, dầm nước tắm rửa tượng Phật và dùng thứ bánh giầy mà cúng phật.

Thấy cũng kẹt, xưa dùng chữ Hán, bây giờ ráng dịch ra chữ quốc ngữ, cũng chẳng biết có đúng hay không?

Re: Bánh chưng, bánh dày và bánh tét, bánh ít
Posted by: Lê Bắc (---.dsl.sntc01.pacbell.net)
Date: January 03, 2003 04:55PM
Thấy trong "Đại Nam Quấc Âm Tự Vị" (1895) của Paulus Huình Tịnh Cuả viết: bánh tét còn gọi là Thiên bính, bánh chưng còn gọi là Địa bính, bánh ếch còn gọi là bánh ít.

Đàn ông thời xưa vốn coi thường chuyện bếp núc, tránh xa nhà bếp nên biết về bánh trái có vẽ sơ sài quá ... phải chi đàn bà thời xưa viết sách nhiều hơn thì chắc chắn phải rõ ràng, đầy đủ chi tiết hơn nhiều

Re: Bánh chưng, bánh dày và bánh tét, bánh ít
Posted by: HuuVinh (210.71.228.---)
Date: January 03, 2003 11:09PM
Tra sách "Lĩnh Nam Chích Quái" 嶺南摭怪列傳 (Do Ecole Francais d'Extrême Orient xuất bản, với sự hợp tác của Viện Hán Nôm Hà Nội và Chung Cheng University Taiwan, do nhà xuất bản Học Sinh Thư Cục ở Taipei phát hành) thì thấy "truyện bánh chưng" chữ Hán viết 蒸餅傳 (chưng bính truyện).
Tra sách này do Ðinh Gia Khánh dịch, xuất bản tại Hà Nội, năm 1960, 1990, thì tiếng Việt dịch là "Truyện bánh chưng".
Theo nghĩa "bánh chưng" trong truyện thì đây là loại bánh làm bằng gạo nếp, bên ngoài bọc lá xanh 青葉 (thanh diệp) xong đem nấu chín.
Còn "bánh dày" được làm bằng gạo nếp nấu chín xong đem giã nát ra làm thành hình tròn, chữ Hán viết là 薄搗餅 (bạc đảo bính). Các sách khác như "Lĩnh Nam Chích Quái ngoại truyện" thì "bánh dày" được viết là 杵搏餅 (chử bác bính)

Còn bánh Zongzi của Tàu khác xa bánh chưng của VN nhất là "nhân" ở bên trong. Thay vì thịt heo có mỡ, họ dùng nhiều loại thêm vào như lòng đỏ trứng gà, hạt điều, nấm. Nếu là bánh có vị ngọt, thì thêm táo khô nghiền nát v.v...

(Xin mạn phép chua chữ Việt để người khác khỏi mất công tra tự điển smiling smiley, LB )

Re: Bánh chưng, bánh dày và bánh tét, bánh ít
Posted by: AnhMy Tran (---.215.228.213.Dial1.Stamford1.Level3.net)
Date: January 04, 2003 08:56AM
Tôi chỉ biết truyện bánh chưng theo kể lại, nhưng không thấy người
Trung quốc có các loại bánh này . Họ chỉ có bánh trung thu thôi .

Tôi đã thấy người Tày Nùng làm bánh Tét từ trước năm 1975, tuy rằng
bánh chỉ có nhân đỗ xanh, chứ không có nhân thịt . Mặt khác, người Bắc
đến Tết đều phải mua lá dong trên rừng chứ lá dong nhà thì vừ bé vừa
ít, vừa để nuôi củ. Lá dong rừng thì to đẹp nhiều rẻ hơn, tuy không có củ .
Các dân miền Bắc đều trồng các loại đậu như đậu xanh, đậu nành, etc .
Còn về việc làm bánh chưng, thì những hội hè đình đám lớn, phải do đãn
ông, chứ rất ít đàn bà đảm đương được việc lớn này . Có lẽ các nhà văn
không mấy hứng thú với bánh chưng chăng ?

Bánh tét mà làm o vùng núi miền Bắc Việt nam thì thật dễ dàng.
Vì vậy tôi cho rằng bánh chưng là một cải tiến, biến thể của bánh Tét
của các dân miền Bắc từ lâu đời, cũng như cơm Lam . Truyền thuyết
không kể lại các truyện này, nên chúng ta chỉ dựa vào sách sử mà thôi .

Bánh chưng, bánh dày và bánh tét, bánh ít
Posted by: Reader (---.ed.shawcable.net)
Date: January 04, 2003 05:08PM
Nói về Bánh - ngày tết Chưng, Dày, Ít, Ú, và sau cùng là Tét

Bánh Chưng = gói bằng lá dong
Bánh dày thường chỉ cover bằng miếng lá chuối
Bánh ít nhân dừa hay đậu, gói bằng lá chuối
Bánh Ú vùng Sài Gòn, Lục tĩnh gói bằng lá Tre, Trúc .. kể cả bánh ngâm tro ... ăn ngày thanh minh ... hay ... dịp nào đó trong tháng 3 & 4 tuỳ vùng ...
Bánh Tét gói bằng Lá Chuối (Banana Leaves) = bánh này có vài loại, bánh nhưng chuối, nhưng đậu dùng để cúng ngày Chay, của người VN có Đạo Phật hay Đạo Cao Đài ...
[nhà tôi .. Dì & Bà Ngoại gói ... với nếp ngâm có pha cả hột điều hay ,,, đậu Trắng ngâm ]... còn thông thường là Bánh Tét nhưng mặn có thịt và đậu xanh xay ra bột.
Bánh chưng ... tôi thấy người ta để nguyên hạt đậu xanh cà, ngâm nước, còn Bánh Tét - nhưng ngọt thì làm nhưng có ngào đường bằng bột đậu xanh giống như là cách nấu xôi vò ,,, bột đậu xanh chưng lên và giả ra thành bột và nắm lại thành từng nắm ...

.. chính bản thân tôi đã gói rất nhiều bánh tét ,,, không phải ai cũng gói được vì ... không thì sẽ đầu to đầu nhỏ không đều ... bánh tét thì vận tãi trên lưng rất dễ ... và ngay như ... bánh tét để trưng trên bàn thờ lâu hơn không bị hư ..

Bánh chưng mà trưng lâu là ,,, nó ..... ; Bánh tét ,,, nếu muốn để đến ngày mùng bảy ... người ta gói dày thêm lá chuối, rồi gói chặt hơn, nếp gần như chết đi (khô) ... nhưng khi ăn thì đem ... hấp lại, nó mềm ra ... và ăn được ... do đó đã là lương thực cho nhiều ... người lính chiến ... vì bánh giữ được lâu hơn ... còn Bánh tét có từ hồi nào thì ... ôi chuyện Trầu Cau quá ... ( hihihi)

,,, gần tết rồi ... bên nay mà gói Bánh..... thì đa đoan quá ... đi ra chợ mua ăn ... mau .. hơn..

Re: Bánh chưng, bánh dày và bánh tét, bánh ít
Posted by: doanhung (---.dsl.snfc21.pacbell.net)
Date: January 07, 2003 10:10PM

Tôi có đọc ở đâu đó về vấn đề này . Để tôi kiếm lại và post lên rõ ràng hơn.
Đại khài có một nhà việt học khá nổi tiếng cho rằng
1/truyền thuyết "bánh dầy bánh chưng" = Tròn-vuông = Đất-Trời xuất hiện trễ.
2/Bánh chưng thật ra nguyên ủy có dạng như bánh tét. Chính ra ở miền Nam miền Trung còn bảo lưu tập tục này trong khi miền Bắc đổi dần.
3/ Hình dáng báng chưng bánh dầy : Tròn + Trụ tròn nguyên ủy là hình Linga và Yoni (Dương và Âm vật trong tín ngưỡng phồn thực) chứ không phải trời/đất.
Cái này không "tục" đâu! Ðó là mong muốn của người nông dân về sự sinh sôi nẩy nở của con ngườ, mùa màng vv.

Tôi thầy lập luận về tính bảo lưu của dân Việt miền Nam (đàng trong) rất có lý. Không chắc rằng cái gì ở miền Bắc là dấu hiệu của "cổ" hơn.
Thí dụ như
1/ Nam dùng "Bông" , Bắc "Hoa" hay "bông hoa" . Chữ Hoa là hán hóa . Từ việt cổ hẳn là bông như ngôn ngữ Nam Á khác "Bonga".
2/Xem chữ nôm thấy chữ Mi (lông Mi) , và Mi (mày/tao) cùng dạng chữ. Phải chăng người Việt cổ đọc là Mi , miền Trung giữ như thế, miền Bắc đổi dần sang "mày"
3/Chữ Trăng viết là Ba+Lăng : như thế âm cổ là BLăng , sau biến thành Trăng.
"Tr" người Trung, Nam còn giữ , bắc đã biến thành giăng,chăng.

Bạn AnhMy Tran kể về bánh tét của người Tày-Nùng. Nếu ta suy luận rằng người Việt miền núi ít chịu ảnh hưởng bên ngoài hơn thì đây cũng là một bằng cớ cho việc bánh tét là "tổ" bánh chưng!

Re: Bánh chưng, bánh dày và bánh tét, bánh ít
Posted by: Trò Chơi (---.ipt.aol.com)
Date: January 08, 2003 05:51PM

Sự giao-hảo bình-đẳng giữa hai nguyên-lý Âm-Dương, Yoni-Linga, Đất-Trời, Mẹ-Cha, Bánh Dầy-Bánh Chưng(<-Tét), Ông Đùng-Bà Đà, thì không bao giờ là "tục", là "bậy" cả trong thời Cổ . Chỉ từ khi tiếp-xúc với văn-hoá cường-dương cường- quyền từ phương bắc với cái lễ-giáo giả-hình " thụ thụ bất thân", thì " Lễ Giao " (chứng-tích là bốn cặp trai gái làm tình trên nhiều trống đồng, hay những hình hai người ngồi đối-diện ngón chân chạm nhau) của người Giao mới bị cho là tục là bậy .
Bánh Dầy-Bánh Tét bị kiểu-cách-hoá (stylized) và đổi cực âm thành dương, dương thành âm -->Bánh Chưng Đất Âm-Bánh Dầy Trời Dương . Tuy nhiên điều quan-trọng còn giữ được khi mới đổi là có đôi có cặp Dầy-Chưng . Sau nhiều đời dương-thịnh âm-suy, bánh Dầy gần như mất hẳn không còn được chung đôi với Chưng nữa . " Giông đàng bắc, vác _ _ _ mà chạy ". Tét chạy được vào đàng trong chỉ còn trần thân một mình ông cụ, suốt đời thương nhớ nàng nõn-nường Dầy .
Nghe đâu nàng Dầy chạy được qua Nhật, nên dân Nhật ăn bánh dầy mà không có bánh tét. Gần đây có nhà nhân-chủng-học Nhật cho rằng gốc gác người Nhật là từ đông-nam-á, nhưng vì tự-hào dân-tộc chưa người Nhật nào chịu chấp-nhận thuyết này .

Bờlờ chỉ cách nay có vài "blăm" năm, blăng, blaí , blơì . Hình như ba tiếng Tầu dùng để phiên-âm " blái mít " đọc sang Hán-Việt là ba-la mật = trái mít ?

Re: Bánh chưng, bánh dày và bánh tét, bánh ít
Posted by: Nguỵ-yến (207.243.197.---)
Date: January 09, 2003 03:40PM
Bánh dầy có lẽ không mất-tích mà chỉ mất địa-vị của nó trong ngày Tết. Nhắc đến bánh chưng thì hình-ảnh Tết liền kề. Còn như bánh dầy thì ta ăn quanh năm làm quà; khi thì kẹp miếng giò, khi thì nhân đậu xanh... Liên-hệ cái bánh dầy qua ý-niệm phồn-thực có lẽ còn sót lại khi người ta chọc các cô về... cặp bánh dầy chăng?

Re: Bánh chưng, bánh dày và bánh tét, bánh ít
Posted by: Nguỵ-yến (207.243.197.---)
Date: January 09, 2003 03:44PM
Có lẽ đề-tài này đúng hơn được xếp qua bên diễn-đàn văn-hoá thay vì trang lịch-sử này .

Re: Bánh chưng, bánh dày và bánh tét, bánh ít
Posted by: doanhung (12.44.174.---)
Date: January 09, 2003 05:43PM
Tôi kiếm ra sách rồi .
Lập luận đó là của GS Trần Quốc Vượng, trong bài "triết lý bành dầy bành chưng".
Còn vài chi tiết nữa là:
1/ Ở các làng gần vùng Cổ Loa người ta vẫn gói bánh tét như trong Nam mà vẫn gọi là bánh chu7ng.
2/ Theo phong tục xưa người ta vẫn cột hai cái bánh thành cặp sấp ngửa! rồi để lên bàn thờ.
3/ Phong tục người việt là cái gì cũng thành "cặp". thành đôi . Người ta biếu xén chẳng hạn cặp bánh, đôi chai rượu, đôi chiếu .. chứ không từng cái một . Đấy cũng là triết lý âm dương "phồn thực" ẩn sau đó.

Bánh chưng, bánh dày và bánh tét
Posted by: AnhMy Tran (---.fw.hartfordschools.org)
Date: January 10, 2003 01:33PM
Trích:
Bờlờ chỉ cách nay có vài \"blăm\" năm, blăng, blaí , blơì . Hình như ba tiếng Tầu dùng để phiên-âm \" blái mít \" đọc sang Hán-Việt là ba-la mật = trái mít ?

Bờlờ là âm nguyên thuỷ của người Tày Nùng (và người thiểu số khác tôi không
dám chắc). Mandarin and Cantonese không có âm này .

Trích:
Bánh dầy có lẽ không mất-tích mà chỉ mất địa-vị của nó trong ngày Tết. Nhắc đến bánh chưng thì hình-ảnh Tết liền kề. Còn như bánh dầy thì ta ăn quanh năm làm quà;

Đúng thế. Bánh dày và bánh chưng vẫn ăn quanh năm chứ không phải chỉ Tết
mà thôi . Bánh chưng bánh tét gói bằng lá dong hay lá chuối là vì thuận tiện
chứ không phải vì theo công thức . Nơi nào có nhiều lá dong thì gói lá dong.
Nếu không có cây dong rừng thì gói bằng lá chuối . Tuy vậy, gói lá dong thì
dễ hơn, ngon hơn, và không phải dùng đến lá chuối . Ở Mỹ vùng New England
thì gói bánh chưng bằng lá chuối nhập từ bang khác hoặc Mexico . Nếu buôn
bán phát đạt thì lá dong miến núi Bắc Việt còn rẻ và tốt hơn nhiều . Cùng như
củ khoai mì ở New England bán đắt bằng quả chuối tiêu vậy trong khi đó ở
Việtnam, khoai mì để nuôi heo và người nghèo thôi .

Re: Bánh chưng, bánh dày và bánh tét
Posted by: Le Viet Dieu (---.campbelluhsd.k12.ca.us)
Date: January 16, 2003 12:12PM
Kinh qui anh chi,

VD co dem y kien cua quy anh chi len mat bao tai SJ tren to VNTD. Anh Le Bac, Anh Doan hung co doc duoc xin cho biet y kien. va xin phep qui anh chi cho VD duoc pho bien den cho nhung nguoi khongvao web.
Kin
LVDieu

Re: Bánh chưng, bánh dày và bánh tét
Posted by: Lê Bắc (---.dsl.sntc01.pacbell.net)
Date: January 31, 2003 12:12PM
Trong bài "Tết của người Hà Nội xưa", GS Trần Quốc Vượng có ý kiến:

Ẩm thực nổi trội của Tết nguyên đán đất Việt nói chung và người Hà Nội nói riêng là bánh chưng xanh. Đó là sản phẩm của một không gian văn hóa rộng lớn hơn mà ta có thể gọi là không gian văn hóa Bách Việt. Từ thế kỷ XV về trước, bánh chưng Việt được gói hình trụ tròn, y như bà con ta ở miền Nam gói bánh tét (tét là đọc chệch từ chữ Tết mà ra). Nói đâu xa, ở Cổ Loa, cố đô Âu Lạc, cho đến nay bà con vẫn gói bánh chưng hình trụ tròn. Già làng Cổ Loa bảo: "Bảy tám chục năm trước bắt chước Hà Nội, bọn tôi mới làm chơi ít bánh chưng vuông, nhưng vẫn gói bánh chưng trụ tròn nhiều lắm".

Re: Bánh chưng, bánh dày và bánh tét
Posted by: Cuc Nguyen (---.hrbgpa.east.verizon.net)
Date: May 21, 2009 08:23AM
Thua anh Le Bac,
Xin anh cho biet, neu duoc, la bai :

"Tết của người Hà Nội xưa", GS Trần Quốc Vượng

dang trong cuon sach nao khong thi cam on anh lam. Toi chi thay tren web ma khong ro xuat xu cua no o trong sach.

NTC

Re: Bánh chưng, bánh dày và bánh tét
Posted by: THINH VINHLONG (---.234.144.91.hcm.viettel.vn)
Date: March 25, 2011 01:18AM
Có người nói đó là sự phân chia của 2 dòng họ Trịnh Nguyễn, hay là sự tích gì mà hôm kia nghe là............ vua gì đi đánh trận rùi đeo bánh trên vai hả? nghe giống vua quang trung ý. nhưng chẳng bk phải nghe ai nữa. chán mấy bác quá. có cái vụ bánh này mà chẳng nhờ ai đc. mấy bác koi nếu có thông tin gi nữa thì gửi mail cho e kái nha
! đang gấp đó. năm nay không sài thì năm sau. năm nay chắc trễ rùi mấy bác ơi



Your Name: 
Your Email: 
Subject: 
Việt mode:     Off   Telex   VNI   VIQR   Combination
Powered by phpWebSite ©.       Theme design © Sharondippity